DO ROZDZ. POPRZ. . . . DO LISTY ROZDZ. . . . DO ROZDZ. NAST.

Rozdzia ł 13

Przed powrotem

13.1

By ł o w tym co ś religijnego... (1963)

Gdybym spotkał Boga, zapytałbym go, czemu mam tyle szczęścia. Co takiego zrobiłem, że zasłużyłem na tyle błogosławieństw? Moje kawalerskie życie nie jest tak przykre, jak mogłoby być, w rzeczy samej często jest wręcz odwrotnie. Jestem zdrowy i mam bardzo dobre stypendium. Parę dni temu byłem na ciekawym spotkaniu studentów- katolików w Orsay. Prowadził je ksiądz teolog Liege; tematem był ateizm. Prawdziwy katolik – powiedział – nie powinien sprzeciwiać się ateizmowi, który jest jedną z dróg do odkrycia Boga. Uczciwy ateista – wyjaśnił – zmaga się z tymi samymi rozterkami co my – jak zrozumieć otaczający świat. [...]

Poszedłem też na zebranie studentów-komunistów, gdzie mówiono o rewolucji kubańskiej. Naturalnie tylko słuchałem; odpowiada mi pozycja biernego obserwatora. Dzięki ci, Boże, że pozwalasz mi chodzić na każde zebranie, na które tylko chcę. Tak, jestem ateistą. Ale myślę, że w kulcie jednostki też było coś religijnego; Stalin był traktowany jak istota nadludzka. Cieszę się, że partia odrzuciła ten rodzaj czci. Ale zdaję sobie sprawę, że w Polsce nie będę mógł sobie pozwolić na luksus bycia widzem; członek partii musi służyć partii. [...]

Dziś [ 16 maja 1963] oficjalnie złożyłem moją rozprawę doktorską. Jestem dumny z tej pracy. Gdybym dziś umarł, byłoby to zupełnie coś innego, niż gdybym umarł pięć lat temu; dziś wiem, że wniosłem swój wkład w naukę. Czy będę mógł coś jeszcze wnieść w przyszłości? Mam nadzieję. [ Lista moich publikacji, ostatnio uaktualniona i dostępna w internecie, liczy 92 pozycje.] Czas przed obroną spędzę, pracując nad moim drugim tematem [„drugi temat” był częścią przewodu doktorskiego – należało napisać artykuł poglądowy na narzucony z góry temat, nieco oddalony od własnej specjalności] - pochodzeniem promieniowania kosmicznego. [...]

Jutro [ 26 czerwca 1963] mam obronę pracy. To był mój cel przez ostatnich kilka lat. Co będzie mną kierowało w następnych latach? [...]

13.2

Co pocz ąć z francuskim doktoratem? (1963)

Polska nie posiada dużego akceleratora. Ale jest sposób, żeby pokonać to ograniczenie. Myślę o zastosowaniu detektorów z miki do wykrywania fragmentów rozszczepienia. Parę miesięcy temu spotkałem R.Walkera, amerykańskiego badacza z laboratorium General Electric. Pokazał mi, jak łatwo wykrywa się fragmenty rozszczepienia za pomocą zwykłych płytek miki. Załóżmy, że zestaw z osadzonymi płytkami miki, zbudowany w Warszawie, wysłałoby się do Orsay, Dubnej albo Genewy. Oni poddaliby to działaniu promieniowania, a potem odesłaliby mi mikę do wytrawienia płytek i badań mikroskopowych. [...]

Jakieś 10 dni temu poprosiłem Pawłowskiego, by poinformował rektora Politechniki, że mam zamiar wrócić 1 października. Dołączyłem fotokopię mego dyplomu doktora. Ale nadal czekam na odpowiedź. Widzę kilka możliwości: a/ nic się nie zmieniło i wrócę do pracy u Pawłowskiego, b/ on odejdzie na emeryturę i zaoferują mi jego stanowisko, c/ ktoś inny zastąpi Pawłowskiego i będę pracował u nowego profesora, d/ zabraknie dla mnie miejsca na Politechnice i będę musiał szukać pracy gdzie indziej. Ta ostatnia możliwość wydaje się najbardziej prawdopodobna.

[...] Za 2 dni jedziemy z F. do Izraela. Wydaje mi się, że nie jest to dziewczyna dla mnie; czy ta podróż to potwierdzi, czy nie? [...]

13.3

Przez Izrael do Polski (1963)

Podróż, jak dotąd, jest wspaniała; jechaliśmy pociągiem do Wenecji, a potem greckim stateczkiem do Hajfy. [...] A teraz wracamy. Nasz statek wypłynął z Hajfy 2 dni temu; w Wenecji mamy być w sobotę. To koniec wspaniałych wakacji w cudownej izraelskiej ziemi. Miesiąc ledwie wystarczył, by nawiązać kontakt z rodziną, popracować w kibucu (zbierając cytryny i pomarańcze) i powłóczyć się tu i tam. Podziwiam ten kraj i entuzjazm ludzi, którzy go tworzą.

Mieliśmy też czas przekonać się, że nie powinniśmy się pobierać.

Fizycznie i intelektualnie pasujemy do siebie dobrze; przeszkody są natury psychologicznej. [...]

Większość moich izraelskich krewnych to syjoniści; kochają Izrael, zrobią wszystko dla jego dobra i pragną pokoju z Arabami. Syjonistami są Okonowscy, którzy przyjechali tu z Włoch w latach 40, i Gutermanowie, którzy przybyli z Polski również pod koniec lat 40. Nie żyją już przedstawiciele starszego pokolenia: Henio, Frania, Ewa i Suja. Ale ich światopogląd pozostał w sercach i umysłach młodszej generacji, zaangażowanej w postępowy syjonizm.

Mój wuj Henio Okonowski (po prawej), kuzyn Jakub Guterman (w środku) i ja (po lewej) podczas mojej wizyty w Izraelu w roku 1972 (?). Jakub, członek kibucu, jest nauczycielem i artystą, Henio był lekarzem weterynarii.

Będzie mi brakowało Claude’a; praca z nim była prawdziwą przyjemnością. Ale w paru rzeczach się nie zgadzaliśmy. On zaczyna pracę nad swoim doktoratem, przypuszczalnie z wykorzystaniem tej samej komory reakcyjnej. Mam nadzieję, że znów uda nam się współpracować. [...]

A co się stanie, jeśli sprawdzą się przepowiednie wuja Henia Okonowskiego, jeśli trafię na antysemityzm przywiany ze Wschodu i wspierany przez polskie władze? To zniweczy moje plany; wyjadę z Polski i już nigdy nie wrócę.

I gdzie pojadę, do Francji, którą tak kocham, czy do Izraela, gdzie mam rodzinę? Powiedziałem Okonowskim, że muszę wracać, bo Polska jest moją pierwszą ojczyzną, a także dlatego, że zobowiązałem się do powrotu. Myślałem nie tylko o Pawłowskim, ale też o Joliocie, Radvanyi’m, Teillacu, Claude itd. [...]

Mam prawie milion franków [300 $]. Co zrobić z tymi pieniędzmi? Jedną trzecią zostawię u Tuni, a resztę zabiorę do Polski. [...]

Będę w Warszawie za dziesięć dni. [...] Radvanyi chyba rozumie moje problemy. Powiedział mi, że gdy już osiądę w Polsce, mogę liczyć na współpracę z Orsay. Opowiedział mi też, że Teillac był niedawno w Warszawie i rozmawiał o moim powrocie z Danyszem na UW. Wiem, że Danysz jest teraz dyrektorem IBJ, ale nie wiedziałem, że jest też współdyrektorem w Dubnej. Może powinienem iść się zobaczyć z Danyszem, zanim się pokażę na Politechnice. Ale nie chcę urazić Pawłowskiego; bez niego byłbym nikim. Kogo by tu zapytać, jakie są teraz jego stosunki z IBJ? [...]

W Orsay wyprawili mi uroczystość pożegnalną. Zebrali tyle pieniędzy, że starczyło na najnowsze narty Rossignol. Byłem naprawdę poruszony tak szczodrym podarunkiem. Radvanyi zaprosił mnie na obiad. Byli tam też Helene i Michel Langevin. [ Helene to córka Joliota-Curie, a wnuczka Marii Curie; Michel był wnukiem Paula Langevina, również znanego francuskiego fizyka i przyjaciela Marii Curie. Byłem dumny, mogąc współpracować z takimi ludźmi.] Był to bardzo miły wieczór; wszyscy chwalili mnie za dobrą pracę i zapewniali, że zawsze będę mile widziany w Orsay. [...]

DO ROZDZ. POPRZ. . . . DO LISTY ROZDZ. . . . DO ROZDZ. NAST.